Ponad 600 lat wiary, historii i niezwykłych przemian. Dzieje parafii Węgrzynowo

Początki, które sięgają średniowiecza

Historia parafii Węgrzynowo rozpoczyna się w czasach, kiedy Mazowszem rządzili książęta, a rozległe lasy i doliny rzek przecinały nieliczne drogi.

W XIV wieku okolice rzeki Węgry stopniowo się zaludniały. Powstawały osady, rozwijało się rolnictwo i kształtowały lokalne wspólnoty. Jedną z nich było Węgrzynowo.

Początki parafii wiążą się z rodem Rogalów, później nazywanych Węgrzynowskimi. Szczególne miejsce zajmuje Jakub Rogala, związany z dworem książąt mazowieckich, któremu przypisuje się fundację kościoła.

W opracowaniach historycznych przywoływana jest data 3 lutego 1398 roku jako data dokumentu erekcyjnego. Sam dokument lub jego odpis nie jest jednak znany. Historycy przyjmują, że parafia powstała w drugiej połowie XIV wieku.

Było to wydarzenie niezwykle ważne dla mieszkańców. Własna świątynia oznaczała możliwość regularnego uczestniczenia w liturgii, przyjmowania sakramentów i organizowania życia religijnego bez konieczności odbywania dalekich podróży.

Pierwsi kapłani i ludzie dawnego Węgrzynowa

Najstarsza zachowana wzmianka o plebanie pochodzi z 1430 roku. Wymienia Macieja z Grabowa.

Kolejne dokumenty odsłaniają fascynujący świat dawnych duchownych. W XV wieku posługiwali tutaj między innymi Hieronim Harynka z Obrębu i Jan z Gościejewa.

W 1479 roku źródła wspominają wikariusza Mikołaja, syna Piotra z Czarnostowa.

W 1530 roku pleban Mikołaj z Głodowa sporządził testament, w którym pamiętał o duchownych i potrzebach Kościoła.

Zachowały się również wiadomości o sporach majątkowych, problemach z utrzymaniem parafii, a nawet o pobiciu plebana Bartłomieja Libickiego w 1613 roku.

Te pozornie drobne informacje sprawiają, że średniowieczna i staropolska historia przestaje być tylko zbiorem dat. Staje się opowieścią o konkretnych ludziach, ich codzienności, obowiązkach i trudnościach.

Drewniany kościół – serce parafii przez stulecia

Przez wiele pokoleń centrum życia religijnego stanowiła drewniana świątynia.

To tutaj mieszkańcy przynosili dzieci do chrztu, zawierali małżeństwa i żegnali swoich bliskich. Kościół był również miejscem spotkań, przekazywania wiadomości i budowania więzi między mieszkańcami okolicznych wsi.

W 1696 roku konsekrowano drewniany kościół, który zastąpił wcześniejszą świątynię.

Dzięki zachowanym wizytacjom wiadomo, że posiadał sześć ołtarzy, ambonę, chór muzyczny i bogate jak na wiejską parafię wyposażenie liturgiczne.

W XVIII wieku parafia obejmowała liczne miejscowości. Życie mieszkańców koncentrowało się wokół pracy na roli, rodzinnych gospodarstw i kalendarza religijnego.

Ważną rolę odgrywały odpusty, nabożeństwa, święta kościelne i miejscowe tradycje.

Drewniany kościół przetrwał wiele historycznych burz. Jego wygląd znamy dziś między innymi dzięki archiwalnym fotografiom zachowanym w zbiorach parafialnych.

XIX wiek – parafia w zmieniającym się świecie

W XIX wieku zmieniały się granice państw, przepisy administracyjne i zasady funkcjonowania Kościoła.

Zmianom podlegał również sposób obsadzania probostw. Dekret z 1847 roku ograniczył dawne prawa kolatorów, a ukaz z 1865 roku je zniósł.

Mimo politycznych przemian parafia zachowywała ciągłość swojego życia religijnego.

Kolejni proboszczowie troszczyli się o świątynię, sprawowanie sakramentów i duszpasterstwo mieszkańców.

Wśród duchownych szczególne miejsce zajmuje ks. Władysław Kozłowski, który kierował parafią w latach 1871–1912.

Wielkie marzenie o murowanym kościele

Na początku XX wieku podjęto decyzję o budowie nowej świątyni.

Prace rozpoczęto w kwietniu 1914 roku.

Było to ogromne przedsięwzięcie dla niewielkiej społeczności wiejskiej. Niestety, jeszcze w tym samym roku wybuchła I wojna światowa.

Budowę przerwano, a późniejsze trudności gospodarcze przez długi czas uniemożliwiały jej ukończenie.

W 1934 roku mury i wieża były już wzniesione, ale kościół nadal nie miał dachu.

Dzięki wysiłkowi proboszcza i parafian prace stopniowo postępowały.

Do września 1939 roku świątynia była niemal ukończona.

Wydawało się, że wieloletnie marzenie mieszkańców wreszcie się spełni.

Wojna, która przyniosła tragedię

Wybuch II wojny światowej rozpoczął jeden z najtragiczniejszych okresów w historii parafii.

Niemiecka okupacja przyniosła cierpienie mieszkańców, represje i ogromne zniszczenia.

Szczególnie dramatyczny był los ks. Stefana Nowakowskiego, proboszcza w latach 1931–1941.

W styczniu 1940 roku został aresztowany przez Niemców. Zginął rozstrzelany 1 lutego 1941 roku.

Zniszczeniu uległ zabytkowy drewniany kościół, a nowa murowana świątynia została rozebrana do fundamentów.

Parafia utraciła znaczną część wyposażenia, zabudowań i materialnego dziedzictwa.

Wojna zabrała również życie wielu mieszkańcom.

Odbudowa z ruin

Po zakończeniu wojny proboszczem został ks. Bolesław Teodor Baranowski.

Rozpoczęła się odbudowa świątyni i życia parafialnego.

Brakowało pieniędzy, materiałów i podstawowego wyposażenia liturgicznego. Mieszkańcy jednak pomagali, przekazując przedmioty, ofiary i własną pracę.

Od 1948 roku dzieło odbudowy kontynuował ks. Jan Skorupski.

Stopniowo przywracano kościołowi dawną funkcję i organizowano życie religijne.

Był to czas wielkiej solidarności i poświęcenia.

Ks. Tadeusz Michnowski – budowniczy w trudnych czasach

W 1957 roku proboszczem został ks. Tadeusz Michnowski.

Jego 24-letnia posługa przypadła na okres rządów komunistycznych, kiedy działalność Kościoła była poddawana kontroli i licznym ograniczeniom.

Proboszcz podejmował intensywne starania o remonty i modernizację kościoła.

Władze państwowe utrudniały uzyskiwanie zezwoleń budowlanych i dostęp do materiałów.

W 1961 roku doszło do poważnego konfliktu dotyczącego remontu świątyni.

Mimo przeciwności kontynuowano prace.

W kolejnych latach odnowiono wyposażenie kościoła, przeprowadzono remonty zabudowań i wykonano liczne inwestycje.

Ks. Michnowski znalazł się również w zainteresowaniu Służby Bezpieczeństwa, która obserwowała jego działalność duszpasterską.

Szczególnie trudnym obszarem była katechizacja dzieci i młodzieży po usunięciu religii ze szkół.

Pomimo przeszkód organizowano punkty katechetyczne i prowadzono nauczanie religii.

Peregrynacja obrazu Matki Bożej

W 1976 roku parafia przeżyła jedno z najważniejszych wydarzeń religijnych powojennej historii.

Do Węgrzynowa przybył peregrynujący obraz Matki Bożej Częstochowskiej.

Mieszkańcy przygotowali uroczyste dekoracje, bramy powitalne i nabożeństwa.

W wydarzeniu uczestniczyli wierni z Węgrzynowa oraz okolicznych miejscowości.

Był to czas wspólnej modlitwy i publicznego świadectwa wiary.

Peregrynacja odbywała się pod obserwacją Służby Bezpieczeństwa, ale nie przeszkodziło to mieszkańcom w licznej obecności na uroczystościach.

Od stanu wojennego do wolnej Polski

W 1981 roku proboszczem został ks. Kazimierz Roman.

Jego posługa przypadła na lata stanu wojennego, kryzysu gospodarczego i przemian ustrojowych.

Kontynuowano remonty świątyni, zabudowań parafialnych oraz prace przy cmentarzu.

W 1992 roku proboszczem został ks. Benedykt Grabowski, który kierował parafią do 2004 roku.

Następnie urząd objął ks. Władysław Gawlikowski, pełniący posługę w latach 2004–2017.

Były to kolejne lata codziennej pracy duszpasterskiej i troski o parafialną wspólnotę.

Współczesność – odnowa i rozwój

W lipcu 2017 roku proboszczem parafii Węgrzynowo został ks. prałat Rafał Grzelczyk.

Rozpoczął się okres intensywnych zmian, obejmujących zarówno troskę o zabytkową świątynię, jak i rozwój życia duszpasterskiego.

Jednym z najważniejszych wyzwań był stan techniczny kościoła i budynków parafialnych. W ostatnim dziesięcioleciu wspólnym wysiłkiem przeprowadzono w kościele:

• Renowację dachu.
• Kapitalny remont ścian, więźby dachowej, stolarki okiennej i drzwiowej oraz szalunku.
• Zainstalowano ogrzewanie gazowe.
• Wybudowano dwa boczne ołtarze.
• Zainstalowano nowe organy i nagłośnienie.
• Zakupiono nowe stacje Drogi Krzyżowej, obraz Jezusa Miłosiernego, tabernakulum, meble do zakrystii.
• Przeprowadzono renowację zabytkowych obrazów, feletronów i naczyń liturgicznych.
• Wymieniono podłogę, legary i zrobiono wentylację pod podłogą.
• Wysodowano ściany i sufit.
• Przeprowadzono całkowitą renowację zabytkowej ambony.

Kolejne prace obejmowały kapitalny remont plebanii i budynków parafialnych.

Wszystkie wysiłki konserwatorsko-remontowe służą zachowaniu materialnego dziedzictwa Węgrzynowa dla kolejnych pokoleń.

Młodzież z Węgrzynowa w Panamie – wiara na drugim końcu świata

Jednym z najbardziej charakterystycznych elementów współczesnego duszpasterstwa stały się inicjatywy skierowane do dzieci i młodzieży.

Szczególnym wydarzeniem był udział młodych parafian w Światowych Dniach Młodzieży w Panamie w 2019 roku.

Dla uczestników była to niezwykła wyprawa.

Podróż na drugi koniec świata oznaczała nie tylko możliwość uczestniczenia w międzynarodowym spotkaniu młodych katolików, ale również poznania innych kultur, ludzi i tradycji.

Podczas wyjazdu młodzież odwiedziła także Kolumbię.

Światowe Dni Młodzieży stały się doświadczeniem wspólnoty Kościoła, który przekracza granice państw, języków i kontynentów.

Dla młodych ludzi z niewielkiej mazowieckiej parafii była to okazja, aby zobaczyć, że ich wiara jest częścią znacznie większej rzeczywistości.

Lizbona 2023 – niezwykła wyprawa kamperami

Kolejnym wielkim wydarzeniem był udział młodzieży w Światowych Dniach Młodzieży w Lizbonie w 2023 roku.

Tym razem podróż miała wyjątkowy charakter.

Młodzi z Węgrzynowa wyruszyli do Portugalii kamperami.

Taka forma pielgrzymowania oznaczała coś więcej niż zwykły wyjazd na spotkanie religijne.

Wspólna droga wymagała współpracy, odpowiedzialności, wzajemnej pomocy i umiejętności radzenia sobie z codziennymi wyzwaniami.

Była okazją do rozmów, modlitwy, poznawania Europy i budowania przyjaźni.

Udział w spotkaniu młodzieży z całego świata pozwolił uczestnikom doświadczyć powszechności Kościoła.

Wyprawy do Panamy i Lizbony zapisały się jako ważne wydarzenia w historii współczesnego duszpasterstwa parafii.

Pokazały również, że nawet niewielka wspólnota może realizować ambitne przedsięwzięcia i otwierać przed młodymi ludźmi nowe możliwości.

Parafia, która żyje nie tylko w niedzielę

Współczesne życie parafii to znacznie więcej niż remonty i inwestycje.

Rozwijano działalność ministrantów, harcerstwa i Skautów Europy, organizowano spotkania dzieci i młodzieży, grupy adoracyjne oraz inicjatywy muzyczne.

Ważną rolę odgrywały pielgrzymki, rekolekcje, spotkania formacyjne i wydarzenia integrujące mieszkańców.

Dożynki i bale charytatywne stawały się okazją do wspólnego działania.

Szczególnym wyzwaniem okazał się okres pandemii.

Ograniczenia dotyczące zgromadzeń religijnych wymagały poszukiwania nowych form kontaktu z wiernymi.

Rozwijano transmisje nabożeństw, rekolekcje internetowe i pomoc osobom potrzebującym.

Był to kolejny przykład tego, że parafia musi odpowiadać na zmieniające się potrzeby współczesnego świata.

Dwa wymiary jednej historii – zabytki i ludzie

Dzieje parafii Węgrzynowo pokazują, że troska o świątynie i troska o człowieka zawsze powinny iść ze sobą w parze.

Przez ponad sześć stuleci kolejne pokolenia budowały, remontowały i odbudowywały kościoły.

Jednocześnie rozwijało się życie religijne, powstawały nowe formy duszpasterstwa, a mieszkańcy tworzyli wspólnotę.

Współczesne remonty są kontynuacją wysiłku dawnych fundatorów i budowniczych.

Z kolei działalność duszpasterska, szczególnie skierowana do młodego pokolenia, jest inwestycją w przyszłość.

Bo nawet najpiękniejszy kościół pozostanie jedynie zabytkiem, jeśli zabraknie ludzi, którzy będą w nim się modlić, spotykać i przekazywać wiarę następnym pokoleniom.

Historia, która nadal się pisze

Ponad sześćset lat temu, w czasach mazowieckich książąt, powstała niewielka wspólnota parafialna nad rzeką Węgrą.

Jej fundatorzy nie mogli przewidzieć, ile wydarzeń przyniosą następne stulecia.

Nie wiedzieli, że ich kościół będzie świadkiem wojen, zniszczeń, politycznych prześladowań i wielkich przemian społecznych.

Nie mogli również przypuszczać, że po ponad sześciuset latach młodzież z Węgrzynowa będzie uczestniczyć w spotkaniach z papieżem w Panamie i Lizbonie, a zabytkowa świątynia będzie przechodzić kolejne wielkie renowacje.

A jednak dzieło zapoczątkowane w średniowieczu przetrwało.

Zmieniały się pokolenia, granice państw, ustroje polityczne i wygląd miejscowości.

Pozostawała wspólnota ludzi, którzy w swoim kościele odnajdywali miejsce modlitwy, nadziei i spotkania z Bogiem.

Historia parafii Węgrzynowo nie zakończyła się na kartach dawnych kronik. Pisze się nadal – w odnowionej świątyni, podczas wspólnych modlitw, w pracy duszpasterzy, w zaangażowaniu mieszkańców i w sercach młodych ludzi, którzy będą tworzyć jej przyszłość.

Źródła i materiały

Artykuł opracowano na podstawie materiałów historycznych i parafialnych:

Kazimierz Pacuski, Początki parafii Węgrzynowo (XIV–XVI w.).

Radosław Lolo, Dzieje parafii w czasach staropolskich.

Janusz Golota, opracowanie dotyczące dziejów parafii w okresie międzywojennym